Önce şunu bilin: fark tek başına hastalık demek değil
Kemik yaşı raporunu eline alan pek çok ebeveynin ilk tepkisi endişe oluyor. Oysa kemik yaşının takvim yaşından bir miktar farklı olması sağlıklı çocuklarda sık görülür. Genellikle ±1 yıl civarındaki farklar normal kabul edilir. Anlam taşıyan şey, farkın büyüklüğü ve çocuğun büyüme eğrisi, ergenlik bulguları, aile boyu gibi diğer verilerle birlikte oluşturduğu tablodur.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve hekim değerlendirmesinin yerini almaz. Raporunuzu mutlaka çocuğunuzu takip eden hekimle yorumlayın.
Kemik yaşı ileri (takvim yaşından büyük) ise
İleri kemik yaşı, iskeletin olması gerekenden hızlı olgunlaştığını gösterir. Bu çocuk şu anda yaşıtlarından uzun olabilir; ancak büyüme plakları da daha erken kapanacağı için büyüme süresi kısalır. Yani şimdiki uzunluk her zaman uzun bir erişkin boyu anlamına gelmez.
Olası nedenler arasında şunlar sayılır:
- Erken (prekoks) ergenlik veya ergenliğin normalin erken ucunda başlaması
- Obezite — vücut yağının hormonal etkileri iskelet olgunlaşmasını hızlandırabilir
- Bazı hormon fazlalıkları (örneğin tiroid hormonu, adrenal veya cinsiyet hormonları)
- Ailesel/yapısal hızlı büyüme eğilimi
Kemik yaşı geri (takvim yaşından küçük) ise
Geri kemik yaşı, iskeletin daha yavaş olgunlaştığını gösterir. Çocuk şu anda yaşıtlarından kısa olabilir, ama büyüme plakları daha uzun süre açık kalacağı için büyüme dönemi de uzundur. Bu, birçok durumda iyi haberdir.
En sık karşılaşılan durum yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesidir: çocuk yavaş ama sağlıklı büyür, ergenliğe geç girer ve sonunda genetik potansiyeline yakın bir boya ulaşır. Sıklıkla ailede benzer bir öykü bulunur. Diğer olası nedenler:
- Büyüme hormonu eksikliği
- Hipotiroidi (tiroid hormonu azlığı)
- Kronik hastalıklar, çölyak gibi emilim bozuklukları, yetersiz beslenme
- Uzun süreli steroid kullanımı
- Kromozomal ve iskelet gelişim bozuklukları
Kemik yaşı ve erişkin boy tahmini
Kemik yaşının en çok sorulan kullanımı erişkin boy tahminidir. Mantık şudur: kemik yaşı, çocuğun büyüme potansiyelinin ne kadarını kullandığını gösterir. Mevcut boy, kemik yaşı ve cinsiyet birleştirilerek tahmin üretilir (klasik olarak Bayley-Pinneau ve TW yöntemleri).
Ancak bu tahminlerin geniş bir hata payı vardır — literatürde tipik olarak birkaç santimetre mertebesinde. Tahmini kesin bir söz değil, bir aralık olarak düşünmek gerekir. Kemik yaşı belirgin biçimde ileri veya geri olan çocuklarda hata payı daha da büyür.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Aşağıdaki durumlar, kemik yaşı sonucundan bağımsız olarak bir çocuk endokrinoloji değerlendirmesi gerektirir:
- Boyun yaşıtlarına göre belirgin şekilde geride olması veya büyüme eğrisinde düşme
- Yılda beklenenden az uzama (büyüme hızında yavaşlama)
- Kızlarda 8, erkeklerde 9 yaşından önce ergenlik bulguları
- Kızlarda 13, erkeklerde 14 yaşına kadar ergenlik bulgusunun hiç başlamaması
- Kemik yaşı ile takvim yaşı arasında 2 yıldan fazla fark